شیوه برخورد حساس با تروما ( آسیب روانی) در ساحه حقوقی

March 01, 2019 - 9:07am

شیوه برخورد حساس با تروما ( آسیب روانی) در ساحه حقوقی

نویسنده: مژگان یارمحمدی

در این بلاگ مژگان یارمحمدی تجارب و مشاهدات خویش را از ورکشاپی که تحت عنوان شیوه برخورد حساس با تروما (آسیب روانی) در ساحه حقوقی که توسط میدیکا موندیال برای کارمندان میدیکا افغانستان و دو کارمند انستیتوت صلح ایالات متحده برگزار گردیده بود٬‌ شریک میسازد.

به تاریخ ۱۳ الی ۱۷ نوامبر ۲۰۱۸ ٬ من (مژگان یارمحمدی تسهیل کننده گفتمان افغانستان شبکه بین المللی ترویج حاکمیت قانون) در یک ورکشاپ پنج روزه تحت عنوان ( شیوه برخورد حساس با تروما (آسیب روانی) در ساحه حقوقی) اشتراک نموده بودم. این آموزش توسط نهاد میدیکا موندیال به کارمندان میدیکا افغانستان اعم از وکلای مدافع٬‌ کارمندان اجتماعی و میانجی گران  و دو تن از کارمندان انستیتوت صلح ایالات متحده در کشور هندوستان برگزار گردیده بود.

اهداف اساسی این آموزش شیوه جلوگیری از فشار روانی/ استرس تا حد ممکن با تطبیق اصول STA (شیوه برخورد حساس با تروما (آسیب روانی) در ساحه حقوقی) و نیز آموزش شیوه های جلوگیری از فشار روانی/استرس در خود و مؤکلین بود. قبل از معرفی موضوعات آموزشی این تریننگ در رابطه به اینکه استرس و تروما چیست میخواهم تبصره و تعاریف کوتاهی داشته باشم.

فشار روانی/ سترس

 استرس یک بخشی از زندگی روزمره است. ما روزمره در صحبت های خود کلمه استرس را زیاد به کار می بریم. مانند اصطلاحات من خیلی استرس دارم و یا کار پر استرسی بود. استرس را میتوانیم مختصراٌ اینطور تعریف کنیم:هر نوع نیرو و یا واقعه خارجی که باعث تغییراتی در ذهن و جسم میشود. از این تعریف بر می آید که استرس گاهی میتواند خوب باشد. زیرا:

  • ما به یک حدی از استرس و یا تنش نیاز داریم تا عملکرد بهتری داشته باشیم.
  • رویداد های مثبت مانند آغاز یک وظیفه جدید و یا مادر و پدر شدن٬‌ باعث میشود تا ما خود مان را با وضعیت جدید وفق بدهیم.

استرس یک واکنش فردی است زیرا این که چه کسی چه حالتی را پر استرس تجربه می کند از یک شخص تا شخص دیگر متفاوت است و همچنان علایم استرس نیز از یک شخص تا شخص دیگر متفاوت است[i]

تروما (آسیب روانی)

تروما یک جریحه به  روان شخص است که سلامتی٬‌سلامت روحی و دید وی به جهان را مختل و بی ثبات می سازد. واقعه تروما و یا واقعه بحرانی به یک واقعه وحشتناک و ترسناک اطلاق میشود که زندگی و یا ایمنی یک شخص را تهدید می کند. مثالهای این واقعات میتواند یک حادثه ترافیکی٬‌تجاوز جنسی و یا در وسط میدان جنگ مسلحانه قرار گرفتن باشد. بعد از این چنین واقعات اکثر اشخاص عکس العمل و یا احساسات شدیدی را تجربه میکنند که بعضی اوقات بصورت آنی بعد از واقعه و بعضی اوقات هم بعد از یک مدت زمان کوتاه  اتفاق می افتد. بعضی از عکس العمل ها ممکن احساسی باشد مانند احساس ناراحتی٬ ترس٬‌ جگرخونی٬ زود قهر شدن٬ بی حس بودن و یا هم عکس العمل بدنی مانند ناراحتی معده ٬ خسته گی مفرط٬‌ تنفس سریع٬ تپش شدید قلب و سائر موارد و یا هم عکس العمل های عاطفی مانند احساس ناامیدی٬ مشکل در تمرکز حواس٬ ‌تکان خوردن با صداهای ناگهانی٬‌ دوری از خانواده و دوستان و غیره باشد.[ii] وکلای مدافع بصورت مداوم با اشخاصی مواجه می شوند که تروما را به حیث متضرر و یا مجرم تجربه نموده اند. خیلی مهم است که فعالین عرصه حقوق رویکرد های آگاهانه تروما را دانسته و آن را تطبیق کنند زیرا این شیوه با عث می شود تا توانایی کمک به مؤکلین را داشته و همزمان مواظب سلامتی خود نیز باشند.

وکالت از مؤکلی که در حال  تروما یا آسیب روانی قرار دارد

وکالت از شخصی که تحت تروما یا آسیب روانی قرار دارد میتواند پرچالش باشد٬‌اما بعضی از  شیوه هایی برخورد حساس با تروما وجود دارد که میتواند مؤثر باشد:

  • منحیث وکیل مدافع مسلکی  سعی کنید تا حد امکان حین مصاحبه با موکل از تروما جلوگیری بعمل آرید و سوالات را نپرسید که باعث دوباره متضررشدن وی گردد. اگر نیاز دارید تا مؤکل شما در باره واقعه تروما جزئیات بیشتر بدهد٬‌ درینصورت به مؤکل خود از قبل در مورد این که چرا شما میخواهید جزئیات را بشنوید و این جزئیات چه اهمیتی برای پیش برد قضیه حقوقی وی دارد٬‌بگویید. از مؤکل بپرسید که چه چیزی درین حال به او کمک خواهد کرد تا راحت باشد. (بطور مثال یک عضو خانواده یا یک دوست وی در جریان صحبت در اتاق همراهش باشد) و نیز سعی کنید تا فضای اعتماد بیشتر را ایجاد کنید.
  • در نظر داشته باشید که ممکن وقت بیشتری نیاز باشد: ممکن شما نتوانید تمام معلومات مورد نیاز تان را در یک نشست بدست بیاورید. اگر راجع به واقعه تروما میپرسید٬ سعی کنید در جریان گفتگو وقفه بگیرید.
  • مراقب تناقضات باشید: روندهای حافظه معمولاْ‌از اثر تروما متاثر میشود . اگر شما متوجه تناقضات در قصه ای که مؤکل تان بیان می کند٬ میشوید٬ حتماْ دلالت بر فریب و یا صادق نبودن وی نمی کند. جزئیات را بعداٌ دوباره در یک روز دیگر با شیوه مسلکی واضح سازید وبرای اش توضیح دهید که میخواهید اورا کمک کنید . مواظب حساسیت های فرهنگی باشید.

موضوعات عمده که طی این ورکشاپ به بحث گرفته شد قرار ذیل اند:

  • اصول  شیوه برخورد حساس با تروما  که شامل ایجاد فضای مصئون و اعتماد سازی، توانمند سازی مراقبت خودی و سازمانی، همبستگی و شبکه سازی میباشد.
  • دریچه تحمل

  که در ذیل بصورت مختصر نگاشته می شود.

اصولSTA  (شیوه برخورد حساس با تروما ( آسیب روانی) در ساحه حقوقی) برای وکلای مدافع:

برای اینکه وکلای مدافع مؤکلین شان را حمایت و کمک کنند٫ در قدم اول باید خود شان احساس مصئونیت کنند، بنابر این اصول STA برای مؤکلین از جمله موضوعات خیلی مهمی است. این اصول شامل مواردی می شود که در ذیل مختصراْ بیان شده است.

  1. مصئونیت: مصئونیت تنها فزیکی نه بلکه مصؤنیت ذهنی را هم در بر میگیرد. و این اساس اعتماد سازی مابین وکیل و موکل می باشد. زمانیکه مؤکل با مشکلات مسائل و فضای منفی به وکیل مدافع مراجعه میکند٬‌این مسائل وکیل مدافع را نیز متاثر میسازد. بناءْ وکیل مدافع باید جهت رفع این معضل اقدام نماید. بطور مثال٬  محدودیت هایی را برای مصئونیت ذهنی خودش وضع کند. مانند فهماندن به مؤکل که زمان صحبت و مشاوره با وی یک ساعت خواهد بود و از قبل این موضوع را به مؤکل خود تفهیم کند٬ همچنان بصورت شفاف در مورد این که روند پیش برد قضایا زمانگیر است و وضاحت بدهد تا مؤکل توقعات بی دلیل نداشته باشند، تیلفون خود را بعد از ساعات رسمی خاموش نماید و یا سائر موارد.

نظر به این اصل در صورتیکه شخص احساس ترس و یا تهدید از لحاظ روانی و یا فزیکی می کند٬‌مانند مواجه شدن با مؤکلین خطرناک و یا ناامنی ها در آنصورت باید اقدامات محافظتی مختلف مانند استفاده از مسیر های امن٬‌ پیش بین بودن اوضاع امنیتی و یا پیش بین بودن و آماده گی داشتن مواجه شدن با مؤکلین و یا خانواده و اقارب آنها را داشته باشد.

  1. توانمند سازی:  بدون احساس قوت٬‌شخص میتواند اعتماد به نفس خود را از دست بدهد که این موضوع با عث کارآیی نامؤثر وکیل مدافع خواهد شد. بنابرین خیلی مهم است تا از نقاط قوت خود آگاه بود و به آن اتکا نمود. همچنان در صورت احساس درمانده گی و یا ناتوانی باید قدرت و توانایی های خود و نیز مؤفقیت های خود را  به یاد آورده و نیز اشخاصی که در زندگی به حیث حامی با خود دارد را در نظرداشته باشد تا این احساس رفع گردد.
  2. همبستگی/ارتباط: متوصل بودن و در ارتباط بودن با دیگران خیلی مهم است زیرا این مسئله باعث میشود که شخص احساس جدا شدن را نکند.اگر شخص احساس تنهایی٬‌جدا شده گی و یا مورد تبعیض قرار گرفتگی٬ می کند در جستجوی راه حل ها باشد . بطور مثال با اطرافیان و حامیان خود صحبت کند٬‌ و یا خود را شامل فعالیت ها و مناسبت های اجتماعی کند٬‌ و وقت بیشتر خود را با دوستانی که به او انرژی مثبت می بخشد بگذراند.
  3. مراقبت خودی: در صورتیکه شخص بصورت مداوم مواظب دیگران است و یا با استرس و تنش بالایی مواجه است٬‌ در آنصورت باید از اینکه در باره چی فکر میکند٬‌چی احساسی دارد٬ چی چیزهایی برایش کمک میکند٬ چی چیزهایی باعث استرس و تنش اش می شود خود را آگاه سازد. وقفه بگیرد٬ تمرین های فزیکی انجام دهد٬ استراحت کند و تمریناتی که باعث افزایش انرژی می شود را نیز انجام دهد. [iii]

اعتماد سازی:

اعتماد نقش مرکزی را در زنده گی امدادگران مسلکی بازی می کند و برای مؤکل به شکل درمان کار میکند. اما اگر ندانید که چگونه از اعتماد بصورت درست کار بگیرید و یا از اعتماد به شیوه غلط استفاده شود٬‌رابطه با مؤکل به خطر می افتد ٬‌ و حتی تداوی طبی نیز مؤفق نخواهد بود٬ این مسئله توسط مطالعات به اثبات رسیده است. زنان و دخترانیکه از خشونت ها و آزار و اذیت جنسی متاثر شده اند معمولاٌ اعتماد شان از بین رفته است. آنها آموخته اند که به افرادی که آنها اعتماد داشتند مانند خانواده٬‌ مردم٬‌ همسایه ها و غیره اشخاص، از اعتماد آنها سؤ استفاده کرده و به آنها ضرر رسانده اند. همچنان آنها تجربه کرده اند که زمانیکه به کمک مردم نیاز داشتند ٬‌ به آنها باور نکرده اند a.

اعتماد یک تحفه ای است که مددگاران آن را توسط تقاضا و یا به زور به دست آورده نمیتوانند. بلکه اعتماد زمانی صورت می گیرد که مددگاران با برخورد مناسب ثابت سازند که قابل اعتماد هستند.

آنچه وکلا باید در جریان مکالمه و یا ارتباط به مؤکل انجام بدهند مواردی همچون حفظ محرمیت آنها٬ آگاهی دهی از‌حقوق و روندها٬ وضاحت در باره نتیجه ممکنه قضیه حقوقی٬‌ در جریان صحبت با اسم خودش صدا کردن می باشد و در عین زمان نباید ها مواردی مانند ملامت کردن مؤکل٬‌ مجبور ساختن وی و یا مقصر شمردن می باشد.

دریچه تحمل

درک از پنجره تحمل به ما کمک می کند تا احساساتمان را تنظیم کنیم. پنجره تحمل یک اصطلاح است که برای توصیف منطقه ی تحریک پذیری که فرد قادر به کارکردن به طور موثر است، استفاده می شود. هنگامی که انسان در این منطقه (دریچه تحمل) قرار دارئ، به طور معمول می تواند به راحتی اطلاعات را دریافت، پردازش و ادغام کند و در غیر این صورت با مشکلات میتوانند به زندگی روزمره پاسخ دهند. [iv]

دریچه تحمل سه حالت متفاوت ذیل را دارد:

  • تحریک بیش از حد یا Hyper-Arousal: که شخص حالت سرخوردگی احساسی، وحشت، احساس ناامنی، عصبانی،افکار زیاد، اضطراب و غیره دارد.
  • تحریک مطلوب یا Optimal Arousal: این دریچه حالت طبیعی و مطلوب شخص را نشان میدهد.
  • تحریک کم یا Hypo Arousal: این دریچه بیانگر بی احساسی یا انرژی٬ خاموش٬‌ افسرده٬‌ گسسته٬‌ و غیره را نشان میدهد.

خلاصه:

فشار روانی/استرس و آسیب روانی/تروما در زمینه حقوقی موضوعاتی اند که یادگیری آن برای تمام فعالان عرصه حقوق حتمی می باشد. دلیل عمده آن کار با مؤکلین ای است که استرس و تروما را در قضایای شان تجربه نموده اند. در صورتیکه فعالان عرصه حقوق طرز برخورد مناسب با مؤکلین و یا سائر افراد مانند خانواده های شان را ندانند٬ این مسئله باعث اخلال در پیش برد کارهای حقوقی و حتی زنده گی خصوصی شخص میشود . ایجاد فضای مناسب و کسب اعتماد مؤکل چنانچه قبلاٌ نیز ذکر شد با فشار و یا تقاضا به دست نمی آید٬‌بلکه بدست آوردن اعتماد مؤکلینی که مخصوصاْ تجربه تروما را در قضایای مانند قتل٬ تجاوز جنسی٬ لت و کوب و غیره را دارند با برخورد مسلکی و مناسب بدست آورده می شود. وکلای مدافع حین کار با  مؤکلین شان باید با استفاده از شیوه های حساس با استرس و تروما کار کنند.

همچنان قابل ذکر است که وکلای مدافع  با تداوی تروما و یا مشاوره تروما سروکار ندارند. ٬‌بلکه آنها مؤکلینی که واقعه ترومای حاد را تجربه نموده اند، به اشخاص مسلکی روانی اجتماعی جهت تداوی رجعت میدهند. و با استفاده از دانش مسلکی و شیوه برخورد حساس با تروما با موکلین برخورد می کنند تا تروما را کاهش دهند نه اینکه باعث دوباره متضرر شدن وی گردند.


[i] The Kon Terra Group, Stress Resilience

[ii] Kon Terra, Reactions after trauma

[iii] Medica Mondial, LAP training report


 
در مورد نویسنده

مژگان یارمحمدی آفیسر ارشد انستیتوت صلح ایالات متحده امریکا (USIP ) در افغانستان است. مژگان فارغ التحصیل حقوق و علوم سیاسی و دیپلومه زبان انگلیسی است . او   بیشتر از ده سال تجربه کاری در نهادهای ملی و بین المللی در بخش های حاکمیت قانون٬ مشارکت سیاسی زنان٬‌معلولیت و انتخابات٬ دارد.

قبل از USIP٬ مژگان با انستیتوت دموکراتیک ملی NDI ایفای وظیفه می نمود. در NDI٬ مژگان نقش رهبری در مدیریت پروژه های مشارکت سیاسی زنان٬ که شامل نظارت از گروه های دادخواهی پالیسی زنان در شش ولایت٬ و مدیریت و تسهیل برنامه های ظرفیت سازی زنان کاندیدا و منتخب و احزاب سیاسی را داشت.

مژگان در موقف فعلی اش ٬ گفتمان افغانستان شبکه بین المللی ترویج حاکمیت قانون را تسهیل میکند . او همچنان از پروژه هایی تحت عنوان نظارت از قانونگذاری که هدف آن بلند بردن ظرفیت نهاد های جامعه مدنی جهت شمولیت این نهاد ها در دیالوگ ها٬ نظارت٬ و دادخواهی پیرامون اصلاحات در قانونگذاری و نیز پروژه حمایت های حقوقی و اجتماعی از زنان افغان که به هدف توانمند ساختن و حمایت از زنان در راستای مطالبه حقوق شان تحت ساختار عدالت رسمی می باشد ٬ نظارت می کند.