بازتاب سیستم محاکمه ایالات متحده برای حقوقدانان افغان

August 09, 2018 - 10:27am
این بلاگ به زبان انگلیسی نیز در این لینک قابل دسترس است.
بازتاب سیستم محاکمه ایالات متحده برای حقوقدانان افغان
بلاگ توسط محمد خالد نورزاد
در این بلاگ٫ آقای محمد خالد نورزاد تجارب و مشاهدات خویش را از یک ورکشاپ که در آن فعالین سکتورهای عدلی و قضائی از کشور های افغانستان٫ ازبکستان و ایالات متحده امریکا بمنظور آموختن در مورد سیستم محاکمه و طرزالعمل عدالت جزایی امریکا اشتراک کرده بودند٫ شریک میسازد.
من در ورکشاپ محاکمه تمثیلی که در شهر تاشکند کشور ازبکستان توسط نهاد دیالوگ منطقوی از تاریخ ۲۰ الی ۲۲ جون ۲۰۱۸ برگزار گردیده بود٫ اشتراک کردم. در این ورکشاپ٫ بیشتر از ۵۰ تن از فعالین سکتورهای عدلی و قضائی بشمول سارنوالان٫ وکلای مدافع و قضات از کشورهای ازبکستان و ایالات متحده بشمول پنج نماینده از افغانستان اشتراک نموده بودند. در این بلاگ میخواهم در مورد تجارب و آموخته های که همکاران و حقوق دانان افغان از این ورکشاپ بدست آوردند را با شما شریک سازم. این موارد  اساساْ در رابطه به تفاوت میان تشکیل هیات داور٫ توافق قبل از محاکمه میان وکیل مدافع و سارنوال و تحقیق از شاهدان و همچنان نقش وکلای مدافع در سیستم محکمه افغانستان و ایالات متحده میباشد.
هیات داور در قضایای جزایی در ایالات متحده
تشکیل هیات داور و نقش آنها در قضایای جزایی در امریکا یکی از بحث های جالب ورکشاپ بود. از اینکه سیستم هیات داور در افغانستان وجود ندارد ( بدین مفهوم که سیستمی وجود ندارد که اتباع افغانستان از میان یک گروپ از مردم انتخاب شوند تا در یک جلسه قضایی اشتراک و فیصله نمایند)٫ حقوق دانان افغان بسیار مشتاق بودند تا در مورد چگونگی انتخاب اتباع به حیث هیات داور و  نقش هیات داور در فیصله یک قضیه جزایی  را بدانند.

بطور مختصر٫ هیات داور که متشکل از ۶ الی ۱۲ عضو میباشد٫ از میان اتباع واجد شرایط ایالات متحده انتخاب میشوند تا در یک محاکمه مشخص اشتراک نمایند و شواهد را ارزیابی کنند. هیات داور در دو مرحله انتخاب میشود. در مرحله اول٫ عده ای از هیات داور بشکل تصادفی انتخاب میشوند. در این مرحله٫ حوزه فدرال و یا ایالت بشکل تصادفی لست اسامی اشخاص را که نزد دولت بمنظور موضوعات مرتبط وجود دارد٫ بیرون میکند. اعضای منتخب هیات داور اطلاعیه را در رابطه به تاریخ تعیین هیات داور بدست میاورند. بعداْ در مرحله دوم طرزالعمل انتخاب هیات داور که آن را (بیان حقیقت مینامند)٫ محکمه٫ سارنوالان و وکلای مدافع از میان لست کاندیدان٫ ۶ الی ۱۲ هیات داور را انتخاب مینمایند تا در مورد قضیه تصمیم بگیرند و باقی کاندیدان را بدلیل اینکه ممکن در مقابل سارنوال و یا وکیل مدافع تعصب و یا تبعیض داشته باشند٫ حذف مینمایند.

هیأت داور در محاکمه اشتراک مینمایند٫ بعد از مشوره و تأمل٫ فیصله مینماید که آیا شخص متهم٫ مجرم است و یا خیر. از اینکه در ایالات متحده دو سیستم محکمه وجود دارد (محاکم فدرال و ایالتی)٫ هر یک از این محاکم قضایای مختلف را بررسی میکنند. در سیستم فدرال٫ هرگاه محاکمه جزایی باشد و یا مدنی٫ هیات داور باید به اتفاق آرا به یک فیصله برسند. در صورتیکه هیات داور به اتفاق آرا به یک فیصله نرسند و نظریات مختلف داشته باشند، قاضی محاکمه را فسخ میکند و یک تاریخ جدید را برای محاکمه بعدی تعیین نموده و هیات داور جدید را تشکیل میدهد.  

این روش نسبت به سیستم محاکمه افغانستان بسیار متفاوت است٫ بدین ملحوظ که هیات قضایی متشکل از سه قاضی میباشد که محاکمه را مباشرت نموده بعد از تأمل و غور حکم شان را اعلان میکنند. برای حقوق دانان افغان٫ دانستن موضوع تشکیل هیات داور در سیستم محاکمه ایالات متحده و اینکه چگونه مردم از دورنمای مختلف بصفت اتباع مسؤل برای تقویت حاکمیت قانون نقش حیاتی را بازی مینمایند٫ بسیار مفید بود.   

از اینکه بدلیل ناامنی و نبود قضات٫ بسیاری از محاکم ابتدائیه بشکل مؤثر فعالیت ندارند٫ ممکن در آینده٫ نهاد های عدلی و قضایی افغانستان سیستم هیات داور را بحیث یک بدیل مؤثر برای بررسی قضایا بیابند. 

اعضای شبکه بین المللی ترویج حاکمیت قانون (انپرول) میتوانند معلومات بیشتری را در مورد انتخاب هیات داور از طریق تعلیمات عامه انجمن وکلای مدافع ایالات متحده بدست آورند. معلومات ابتدائی در مورد انتخاب هیات داور نیز از طریق دفاتر سارنوالان ایالات متحده قابل دریافت میباشد.

پیشنهاد برای توافق قبل از محاکمه
موضوع پیشنهاد برای توافق قبل از محاکمه یکی دیگر از بحث های جالب ورکشاپ برای حقوق دانان افغان بود. قسمیکه توسط تسهیل کنندگان از کشور ایالات متحده توضیح گردید٫ پیشنهاد برای توافق قبل از محاکمه٫ یک قرارداد مذاکره  یا چانه زنی میان سارنوال و وکیل مدافع میباشد که چگونه یک قضیه جزایی را بدون محاکمه حل نمایند.

در این مرحله بعضی مواردی است که ممکن قبل از رسیدن به توافق واقع گردد. در ابتدا٫ یک اتهامنامه رسمی علیه شخصیکه (مرد و یا زن) که متهم به یک و یا چندین جرم باشد٫ درج میگردد. بعداْ وکیل مدافع اتهامنامه و اتهامات وارده را با مؤکل خود مرور میکند و در این موقع مرحله توافق قبل از محاکمه آغاز میگردد. بطور مثال٫ در این موقع مؤکل٫ وکیل مدافع خویش را مطلع میسازد که وی معلومات مهم در مورد بعضی از جرایم پلان شده دیگر که تا هنوز ارتکاب نیافته است٫ در اختیار دارد. در مقابل شریک ساختن چنین َ مورد به پیشنهاد برای قبل از محاکمه توافق مینماید. برای نهایی ساختن این توافق٫ متهم موافقه مینماید که گنهکار تلقی شود و توقع دارد که در مقابل ارائه معلومات مهمی که از ارتکاب جرم در آینده جلوگیری میکند٫ در مجازات وی تخفیف رونما میگردد.
در سیستم محاکمه افغانستان چنین اصل مانند توافق قبل از محاکمه وجود ندارد. وکیل مدافع و یا شخص متهم تنها مسؤلیت دارد تا با جمع آوری نمودن شواهد از منابع مختلف اثبات نماید که مؤکل وی بیگناه است. اگر متهم گنهکار ثابت شد، وکیل مدافع میتواند به محکمه بالاتر درخواست نماید. هرچند حتی اگر متهم در مورد جرایم دیگری که ممکن در آینده ارتکاب یابد معلومات داشته باشد و آن را افشا نماید، در حکم محکمه هیچگونه تغییری وارد نمی آید. باوجودیکه اصل توافق قبل از محاکمه در سیستم محاکمه افغانستان عملی نمیگردد، برای حقوق دانان افغان مهم است تا جنبه های مثبت و منفی آن را درک کنند و راه های بدیل آن را برای تأمین عدالت در نظر داشته باشند.

برای معلومات بیشتر در این مورد، خوانندگان میتوانند به نمونه تحقیق انپرول که در رابطه به (معرفی توافق قبل از محاکمه در سیستم های حقوقی کشور های بعد از منازعه) نوشته شده است، مراجعه نمایند.

تحقیق از شاهد
پرسش٫ تحقیق و استنطاق از شاهدان توسط وکیل مدافع و سارنوال٫ پرسش های تلقینی و پرسش های باز و تفصیلی از جمله موضوعات مهم بودند که حقوق دانان افغان و ازبکستان در جریان ورکشاپ آموختند.

استنطاق از شاهد – Direct Examination  عبارت از تحقیق ابتدایی از شاهد در جریان محاکمه میباشد که توسط سارنوال انجام می یابد. در این مرحله سارنوال٫ شاهد (مرد و یا زن) را در محکمه احضار مینماید و از وی سوالات خویش را مطرح میکند و وکیل مدافع از شاهد که از طرف وکیل مدافع احضار شده٫ پرسش ها را مطرح میکند.  این نوع استنطاق و تحقیق که وکیل مدافع از شاهد سارنوال و سارنوال از شاهد وکیل مدافع میپرسد متفاوت میباشد. Cross Examination  در این نوع تحقیق٫ سارنوال از شاهدان که از طرف وکیل مدافع احضار شده است٫ بازرسی میکند و بعداْ در مرحله بازرسی مجدد٫ وکیل مدافع و یا سارنوال از شاهدان که خود شان آنها را احضار کرده اند بازرسی میکنند تا بیانات را که در جریان تحقیق ارایه کرده بودند مورد بررسی قرار دهند.

در جریان ورکشاپ٫ بحث حقوق دانان بیشتر روی هدف بازرسی که وکیل مدافع از شاهد سارنوال و بعداْ سارنوال از شاهد وکیل مدافع انجام میدهد٫ متمرکز بود. در این نوع بازرسی٫ به چالش کشانیدن شهادت شاهد و اعتبار شهادت و همچنان حقایق مفید که ارایه و پیشکش شده است٫ بسیار مهم میباشد و برای رسیدن به این هدف٫ طرح نمودن سوالات دقیق بسیار میتواند مؤثر باشد. همچنان روی طرح نمودن انواع سوالات مؤثر در جریان تحقیق نیز بحث گردید.  

یک سوال تلقینی – leading question   سوالی است که جواب آن مشخص باشد و آنرا سارنوال و یا وکیل مدافع میخواهد تأیید کند. بطور مثال٫ وکیل مدافع و یا سارنوال ممکن سوالی را از شاهد مطرح کند که «شما دیشب در هوتل باس بودید. همینطور نبود؟ ». معمولاْ جواب چنین سوالات تلقینی بلی و یا نخیر میباشد. این نوع سوال ممکن زمانی از طرف سارنوال و یا وکیل مدافع مطرح گردد که وی نمیخواهد که شاهد جواب تفصیلی و یا معلومات اضافی ارایه نماید.

اما سوال غیر تلقینی – non-leading question  برای شاهدان آزادی بیشتر میدهد تا به سوالات جواب های مفصل ارایه نماید. بطور مثال٫ ممکن سارنوال و یا وکیل مدافع از شاهد بپرسد که «دیشب در کجا اقامت داشتی؟». این سوال به جواب تفصیلی ضرورت دارد نسبت به اینکه به بلی و یا نخیر پاسخ داده شود. اکثراْ چنین سوالات به کلمات چون «کجا٫ چه وقت٫ چرا٫ چطور٫ کی٫ و یا چی». این چنین پرسش ها زمانی مطرح میگردد که سارنوال در جستجوی معلومات اضافی از شاهد باشد.

این مهارت های پرسش سوالات تفصیلی و غیر تفصیلی نه تنها برای حقوق دانان ایالات متحده بلکه برای حقوق دانان افغان نیز بسیار مهم میباشد و این ورکشاپ فرصت های باارزش را برای درک موضوعات فوق فراهم نمود.

نقش وکلای مدافع
خانم احمدی از مؤسسه مدیکا افغانستان و آقای پویا از وزارت عدلیه از جمله وکلای مدافع اند. آنها به نمایندگی از افغانستان در این ورکشاپ اشتراک نموده بودند و توانستند تجارب شان را با سایر اشتراک کنندگان شریک سازند و همچنان توانستند بشکل مقایسوی تفاوت میان نقش خود شان را بصفت وکلای مدافع در افغانستان و نقش وکلای مدافع در ایالات متحده را انعکاس دهند.

براساس تجارب آنها٫ در افغانستان وکلای مدافع تنها دفاعیه خویش را به محکمه پیشکش مینمایند و به ندرت اجازه دارند تا سارنوال را به چالش بکشند. علاوه برآن٫ این برای قضات معمول است که بیشتر به سارنوال توجه نمایند و استدلال و شواهد آنها را نسبت به استدلال وکیل مدافع بیشتر توجه و اهمیت دهند. این عمل کاملاْ در تضاد با سیستم محاکمه در ایالات متحده است و وکلای مدافع در ایالات متحده نقش مهمتر و ارزنده تری را بازی میکنند و میتوانند شاهدان را تحت پرسش قرار دهند.

علاوه برآن٫ خانم احمدی و آقای پویا یادآوری نمودند که حالت برائت الذمه برای متهم در محاکمه افغانستان رعایت نمیگردد و با متهم مانند یک مجرم رفتار میگردد مگر آنکه محکمه طور دیگری فیصله نماید. این عمل نیز تفاوت میان روش بررسی قضایا در افغانستان و ایالات متحده را نشان میدهد.

از اینکه فرهنگ دسترسی به وکیل مدافع در افغانستان از سال ۲۰۰۷ رایج گردیده است٫ این موضوع قابل اهمیت است تا حضور وکیل مدافع را در هر مرحله از محاکمه با ارزش بدانیم. وکلای مدافع در تطبیق عدالت و احترام به حاکمیت قانون نقش مهمی را ایفا مینمایند. حقوق دانان افغان که در این ورکشاپ اشتراک نموده بودند از این بخش تجارب زیادی را آموختند. ما مصمم هستیم تا ظرفیت خود و دیگران را بالا ببریم و مهارت های تخنیکی وکلای مدافع را بهبود بخشیده دانش حقوقی و نقش وکلای مدافع را در قضایای جزائی در افغانستان افزایش دهیم.

تمرکز بالای موضوعات آموخته شده
من این ورکشاپ را برای حقوق دانان افغان بسیار ارزشمند یافتم از اینکه زمینه برای آنها مساعد گردید تا با حقوق دانان ایالات متحده و ازبکستان مکالمه نمایند٫ تجارب شان را شریک سازند٫ و از یکدیگر بیاموزند. ما در مورد سیستم حقوقی ایالات متحده٫ هیات داور آن٫ توافق قبل از محاکمه٫ بازرسی از شاهد و نقش وکلای مدافع معلومات زیادی را آموختیم.

چنین برنامه ها میتواند هم ظرفیت حقوق دانان را بلند ببرد و همچنان زمینه را برای فعالین بین المللی حقوق مساعد میسازد تا در مورد سیستم حقوقی و قضایی افغانستان بیاموزند. در برنامه بعدی٫ متخصصین افغان میتوانند سیستم محاکمه و طرزالعمل اجراات جزائی افغانستان را برای حقوق دانان ایالات متحده و ازبکستان معرفی نمایند.

در عین زمان٫ متخصصین افغان که در ورکشاپ ازبکستان اشتراک نموده بودند٫ در نظر دارند تا تجارب شان را با سایر همکاران شان شریک سازند. آقای نظامی از اداره لوی سارنوالی٫ خانم احمدی و آقای پویا و شخص خودم بسیار علاقه مند هستیم تا تجارب٫ آموخته ها و مواد آموزشی ورکشاپ را با همکاران وهم مسلکان خود از طریق دایر نمودن جلسات شریک سازیم. به همین شکل٫ آقای کرامت که در فاکولته شرعیات پوهنتون کابل بصفت استاد تدریس مینماید٫ در نظر دارد تا تجارب خویش را در رابطه به سیستم محاکمات و طرزالعمل اجراات جزائی ایالات متحده و ازبکستان با محصلین حقوق و شرعیات شریک سازد.

اشخاصی که علاقه مند هستند تا در مورد فرصت های آموزشی و تجارب ما در تاشکند بیاموزند٫ میتوانند از طریق سیستم پیام رسانی شبکه انپرول به تماس شوند.

آرزومندیم که شما از خواندن این بلاگ که توسط یکی از تسهیل کنندگان انپرول نوشته شده بود٫ مستفید شده و لذت برده باشید. انپرول خوانندگان عزیز را تشویق میکند تا نظریات شان را با ما شریک سازند. ما از مناظره در این مورد را استقبال میکنیم اما لطفاْ از تعرضات بی بنیاد خودداری کنید. نظریات و یا بخش از نظریات که تعرض به شخصیت کسی باشد٫ از شبکه انپرول حذف میگردد.


 
در مورد نویسنده
محمد خالد نورزاد با داشتن بیشتر از ۱۵ سال تجربه در بخش های مهاجرین و عودت کنندگان٫ مبارزه با فساد اداری و حاکمیت قانون در افغانستان فعالیت مینماید. آقای نورزاد تجارب وسیع با مؤسسات داخلی و خارجی در افغانستان را دارد و اکنون با انستیتیوت صلح ایالات متحده بصفت افسر ارشد پروژه کار میکند.